Leren wie we zijn

Onze waardering van het verleden kan even divers zijn als de waardering van het heden. We kunnen geschiedenis betreuren, vereren, of er koud noch heet van worden.

De functie van geschiedenis ligt niet in het verzamelen van feiten om te voorspellen wat er komt, zoals bij de natuurwetenschappen mogelijk is. De feiten zijn de aanleiding voor de betekenis. Geschiedenis laat ons in eerste instantie zien wie we zijn als mens. Vandaar de parallel met het heden: in de geschiedenis zien we (als belangrijkste) de verdrietige ellende en het kwaad van de mens, en daartegenover het goede en de eer van God. Dat is volgens mij de kern van christelijke geschiedschrijving. Het laatste (de eer van God) kan minutieus getoond in de grootheid van de menselijke geest, het eerste (de ellende) gelezen in de algemene ellende en het grote kwaad.

Dat betekent niet dat elke ingrijpende gebeurtenis een straf van God is, of elke periode van welvaart een zegen: van de profeten in het Oude Testament van de Bijbel weten we wel beter. Het profetische woord is de maatstaf van een dergelijke interpretatie van de gebeurtenissen. Het betekent ook niet dat we apocalyptisch de toekomst kunnen voorspellen uit wat er gebeurt; al is het ook niet zo dat God ons blind heeft gelaten. Jezus Christus zegt:

Leer van de vijgenboom deze les: zo gauw zijn takken uitlopen en in blad schieten, weet je dat de zomer in aantocht is. Zo moeten jullie ook weten, wanneer je dat alles ziet, dat het einde nabij is. (Mattheüs 24:32-33)

P.S. Een niet-welwillende lezer zal in dit bericht wellicht allerlei ideologische grootheden lezen die er helemaal niet mee bedoeld zijn. Wat ik er meer mee heb bedoeld is hoe geschiedenis voor mij leeft, ademt en van betekenis is.

Geschiedenis als wetenschap

Twee tips kreeg ik mee tijdens het college over het historiografisch debat: Een, ken je klassiekers; Twee, kies je helden. De held die ik voor de benadering van geschiedenis als wetenschappelijke discipline kies is de Moderne filosoof René Descartes. Het is misschien een wat opvallende keuze als het de klassiekers van geschiedenis betreft -- Descartes had niet zoveel met geschiedenis, het was toen nog geen wetenschap -- maar wat betreft de opbouw van een wetenschap kunnen we veel leren van de 'Règles pour la direction de l’esprit' van Descartes, een samenvatting van de basisprincipes van wetenschap die hij tot het eind van zijn leven met zich meedroeg. Lees hier een initieel artikel over geschiedenis als wetenschap.